Ні Бог, ні гаспадар - гэта анархісцкі дэвіз, які выкарыстоўваўся з канца XIX стагоддзя. Ён выражае волю асобы не падпарадкоўвацца якой-небудзь палітычнай або боскай уладзе. У французскай мове выраз не мець ні бога, ні гаспадара таксама можа азначаць жаданне жыць без усялякіх абмежаванняў.
Выраз бярэ пачатак у аднайменнай газеце, заснаванай у 1880 годзе Агюстам Бланкі. Па словах даследчыка сацыялізму Морыса Даманжэ, ён быў натхнёны брашурай доктара Эцьена Сузіні (1839-1908, парыжскі сацыялістычны дзеяч) пад назвай Plus de Dieu, plus de maître, якая была выдадзена ў 1870 годзе[1]. Акрамя таго, паводле Даманжэ, "гаспадар" з першапачатковай формулы не распаўсюджваецца на якую-небудзь форму ўлады, а адносіцца толькі да Капіталу і эканамічнай эксплуатацыі, якую ён прадугледжвае[1].
З першых дзесяцігоддзяў Трэцяй рэспублікі ў Францыі надпіс «Ni Dieu ni maître» часам выкарыстоўваўся для ўпрыгожвання рэспубліканскіх або рэвалюцыйных магіл[2]. Выраз таксама дае назву песні Леа Ферэ, якая прысвечана асуджэнню смяротнага пакарання. Ён таксама быў прадстаўлены ў шматлікіх публікацыях, плакатах і песнях панк-руху. У фемінісцкім руху часам дадаецца згадка «ні муж»[3].
Ад пачатку сваёй папулярнасьці дэвіз анархістаў быў моцна аспрэчаны, асабліва каталіцкімі хрысьціянамі[4]. На гэты сказ Поль Клодэль адказаў «Выбар Бога - адзіны радыкальны спосаб не мець гаспадара»[5].
{{cite book}}
: Адсутнічае або пусты |title=
(даведка); Праверце значэнне даты ў: |date=
(даведка)
{{cite journal}}
: Шаблон цытавання journal патрабуе |journal=
(даведка); Адсутнічае або пусты |title=
(даведка), cité par . 10: 138. {{cite journal}}
: Шаблон цытавання journal патрабуе |journal=
(даведка); Адсутнічае або пусты |title=
(даведка).
{{cite journal}}
: Шаблон цытавання journal патрабуе |journal=
(даведка); Адсутнічае або пусты |title=
(даведка).