obere ụdị nke | environmental studies, epidemiology ![]() |
---|---|
ndị n'eme ya | environmental epidemiologist ![]() |
Ọrịa gburugburu ebe obibi bụ nkeji nke ọrịa na-ahụ gbasara ịchọpụta otú ikpughe gburugburu ebe obibi si emetụta ahụike mmadụ.[1] Ubi a na-achọ ịghọta otú ihe ize ndụ dị iche iche dị n'èzí nwere ike isi mee ka ma ọ bụ chebe megide ọrịa, ọrịa, mmerụ ahụ, nsogbu mmepe, ma ọ bụ ọnwụ. Ihe ndị a nwere ike ịbụ ihe na-eme ma ọ bụ nwee ike iwebata na gburugburu ebe ndị mmadụ bi, na-arụ ọrụ, na igwu egwu.
Òtù Ahụ Ike Ụwa nke Ụlọ ọrụ European maka gburugburu na ahụike (WHO-ECEH)
na-ekwu na ọnwụ nde 1.4 kwa afọ na Europe naanị bụ n'ihi ikpughe gburugburu ebe obibi a na-apụghị izere ezere.[2] Enwere ike ịhazi ngosipụta gburugburu ebe obibi n'ụzọ sara mbara n'ime ndị dị nso (dịka, na-eduga kpọmkwem n'ọnọdụ ahụike), gụnyere kemịkal, ndị na-ahụ maka anụ ahụ, na nje microbiological, na ndị dị anya (dịka, na-eduga n'ọnọdụ ahụike), dị ka ọnọdụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya, mgbanwe ihu igwe, na mgbanwe gburugburu ebe obibi ndị ọzọ sara mbara. Ngosipụta dị nso na-eme site na ikuku, nri, mmiri, na mmetụ akpụkpọ ahụ. Ngosipụta distal na-akpata ọnọdụ ahụike dị njọ kpọmkwem site n'ịgbanwe ngosipụta dị nso, na n'ụzọ na-apụtaghị ìhè site na mgbanwe na gburugburu ebe obibi na usoro nkwado ndị ọzọ maka ahụike mmadụ.
Nkwenye na gburugburu ebe obibi na-emetụta ahụike mmadụ nwere ike ịchọta azụ na 460 BC na edemede Hippocrates On Airs, Waters, and Places .[3] N'ime ya, ọ na-agba ndị dọkịta ume ka ha tụgharịa uche n'otú ihe ndị dị ka mmiri ọṅụṅụ nwere ike isi metụta ahụike nke ndị ọrịa ha. Ihe atụ ọzọ a ma ama nke mmekọrịta gburugburu ebe obibi na ahụike bụ nsí ndu nke ndị Rom oge ochie nwetara, bụ ndị na-eji ndu na paịpụ mmiri ha na ite kichin.[4]
Iwu | Afọ | Nkọwa nkenke |
---|---|---|
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act | 1938 | Kere United States Food and Drug Administration (FDA) |
Federal Insecticide, Fungicide, and Rodenticide Act | 1947 | Ndị na-eji ọgwụ ahụhụ eme ihe na ndị na-emepụta ọgwụ ahụhụ ga-edebanye aha na EPA; ọgwụ ahụhụ agaghị akpata mmerụ ahụ na-enweghị isi |
Federal Water Pollution Control Act | 1948 1977 | A makwaara ya dị ka Clean Water Act, setịpụrụ ụkpụrụ ịdị mma mmiri |
Iwu Ikuku Dị Ọcha | 1955,
1977 |
Kere National Ambient Air Quality Standards (NAAQS) maka nchedo gburugburu ebe obibi na ahụike ọha na eze |
Iwu mkpofu mkpofu siri ike | 1965 | Ụkpụrụ a kapịrị ọnụ maka mkpofu obodo na ụlọ ọrụ mmepụta ihe |
Iwu Nchebe na Ahụike Ọrụ | 1970 | Kere ụkpụrụ nchedo ndị ọrụ ma guzobe National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH) |
Iwu Nchịkwa Ihe Ndị Na-egbu egbu | 1976 | Nyere EPA ohere ịchịkwa kemịkal, gụnyere ikike ịmachibido ihe ndị e gosipụtara na ha na-emerụ mmadụ ahụ |
Nzaghachi zuru oke nke gburugburu ebe obibi, nkwụghachi ụgwọ, na ibu ọrụ | 1980 1986 | A makwaara ya dị ka Superfund, ọ na-atụ ụtụ ụlọ ọrụ kemịkal na mmanụ ala iji kwado mkpochapu ebe mkpofu dị ize ndụ |
Indoor Radon Abatement Act | 1988 | A na-akwụ ụgwọ maka mkpochapu radon na mmemme nyocha |
Iwu Nchedo Ọdịmma Nri | 1996 | Emegharịrị Federal Insecticide, Fungicide, na Rodenticide Act iji tinye ihe achọrọ na ọgwụ ahụhụ nwere ezi obi ike na ha anaghị akpata mmerụ ahụ mmadụ |
Ọmụmụ ọrịa gburugburu ebe obibi na-abụkarị ihe a na-ahụkarị, nke pụtara na ndị na-eme nnyocha na-eleba anya na ngosipụta ndị mmadụ na ihe ndị metụtara gburugburu ebe obibi n'enweghị itinye aka wee hụ usoro ndị na-apụta.[5] Nke a bụ n'ihi eziokwu ahụ bụ na ọ na-abụkarị ihe na-adịghị mma ma ọ bụ ihe na-agaghị ekwe omume ịme nyocha nyocha nke ihe ndị metụtara gburugburu ebe obibi na ụmụ mmadụ.[6] Dịka ọmụmaatụ, onye na-eme nchọpụta enweghị ike ịgwa ụfọdụ ndị ọmụmụ ha ka ha na-ese siga iji hụ ma ha nwere nsonaazụ ahụike dara ogbenye karịa ndị a gwara ka ha ghara ịṅụ sịga.[5]