Państwo działania | |
---|---|
Data urodzenia |
1953 |
Profesor nauk przyrodniczych (biologia) | |
Specjalność: prymatologia, antropologia ewolucyjna | |
Alma Mater |
Uniwersytet w Utrechcie |
Doktorat |
1985 |
Uniwersytet w Zurychu | |
Szwajcaria |
Instytut i Muzeum Antropologii, dyrektor |
Okres zatrudn. |
od 2004 |
Carolus Philippus „Carel” van Schaik (ur. 1953) – holenderski prymatolog, antropolog ewolucyjny, który od 2004 roku pracuje jako profesor i dyrektor Instytutu i Muzeum Antropologicznym Uniwersytetu Zuryskiego w Szwajcarii. W swojej książce Among Orangutans: Red Apes and the Rise of Human Culture (Pośród orangutanów. Rude małpy a powstanie kultury człowieka) opowiada historię odkrycia grupy orangutanów na północnej Sumatrze.
Carel van Schaik studiował biologię na Uniwersytecie w Utrechcie; studia ukończył z wyróżnieniem w 1979 roku. Do roku 1984 pracował jako badacz w holenderskiej Fundacji na Rzecz Rozwoju Badań Tropikalnych, a pracę doktorską obronił na Uniwersytecie w Utrechcie w 1985 roku (z wyróżnieniem). Po okresie pracy w Utrechcie w drugiej połowie lat 80., na Uniwersytecie Princeton, a także w Królewskiej Holenderskiej Akademii Nauk (1987-1989), w 1989 roku związał się z Uniwersytetem Duke w Durham, gdzie w 1991 roku został adiunktem na Wydziale Antropologii Biologicznej i Anatomii. W latach 1995 – 2004 profesor tegoż uniwersytetu. W roku 2004 rozpoczął pracę w Uniwersytecie w Zurychu, gdzie obecnie sprawuje funkcję dyrektora Instytutu i Muzeum Antropologii[1].
Swoją karierę zaczynał nie jako antropolog ewolucyjny, lecz jako botanik. Jego zainteresowanie ssakami naczelnymi rozpoczęło się w latach siedemdziesiątych podczas wyprawy na Sumatrę u boku żony Marii Agaty van Noordwijk. W północno-zachodniej części Sumatry, w bagnistym regionie Suaq, zainteresował się orangutanami[2]. System społeczny tych zwierząt, inteligencja i kreatywność nieustępująca szympansom, a także używanie narzędzi przez te zwierzęta, rzuca wyzwanie wielu teoriom w prymatologii, a także przyczynia się do zrozumienia kluczowych momentów ewolucji człowieka[3][4].
Carel van Schaik w swojej karierze akademickiej wykładał w ramach kursów uniwersyteckich o szerokiej tematyce przyrodniczej, od taksonomii bezkręgowców (1974), poprzez socjobiologię, etologię, zachowania społeczne i prymatologię aż do tematyki stricte antropologicznej. W swojej ostatniej aktywności edukacyjnej, podobnie jak w działalności badawczej, podejmuje wątki genezy i znaczenia zjawiska kultury (na przykład kurs „Natur und Kultur” wykładany od 2005 roku).
W swojej karierze sprawował rozmaite funkcje eksperckie oraz funkcje zaufania publicznego: członek Naukowej Rady Doradczej w „Primate Conservation, Inc.” (1993-2004), doradca naukowy „Orangutan Foundation International” (od 1999 roku), członek Naukowego Komitetu Wykonawczego w „Leakey Foundation” (1991-2010), członek a następnie przewodniczący Naukowej Rady Doradczej w Max Planck Institute of Evolutionary Anthropology w Lipsku, członek Rady Powierniczej „Jane Goodall Institut Schweiz”. W latach 2005–2009 sprawował funkcję przewodniczącego „European Foundation of Primatology”, a w latach 2011-2012 kierował „Zoologische Gesellschaft Zurich”[6]. Sprawował funkcję członka rad redakcyjnych prestiżowych periodyków: Journal of Human Evolution (1989 – 1993; 1999 – 2003), Advances in Primatology (1990-2000), American Journal of Primatology (1991-1999), Tropical Biodiversity (1992-), International Journal of Primatology (1995-), Behavioral Ecology and Sociobiology (1997-2003), Oryx (1998-2002), Evolutionary Anthropology (2005-)[7].
Carel van Schaik był promotorem około 30 doktoratów oraz opiekunem kilku naukowców odbywających staże podoktorskie („postdoc”). Wraz ze swoimi współpracownikami, oraz indywidualnie, otrzymywał liczne granty badawcze, między innymi z: Schweizerischer Nationalfonds, National Science Foundation (USA), Leakey Foundation czy National Geographic Society.
Za swoją działalność został nagrodzony: W.W. Howells Book Award Amerykańskiego Towarzystwa Antropologicznego za książkę „Pośród orangutanów” w 2008 roku, Osman Hill Memorial Medal w 2004 roku – odznaczenie przyznawane przez Brytyjskie Towarzystwo Prymatologiczne[8][9].
Carel van Schaik jest również autorem blisko 400 artykułów naukowych/rozdziałów w monografiach.
Carel van Schaik zainteresowany jest wyjaśnieniem pochodzenia cech nowoczesnych człowieka, nieobecnych u małp człekokształtnych, takich jak: technika i kultura, specyficzna historia życiowa, nasilona współpraca, język i specyficzne zachowania seksualne. Przedsięwzięcie to zawiera w sobie kilka obszarów szczegółowych:
1. Badanie socjoekologii – łącznie z zagadnieniem dzieciobójstwa oraz koalicji wewnątrz i międzygrupowych, co powinno przyczynić się do lepszego rozumienia genezy zjawiska wojny u ludzi.
2. Badanie źródeł technologii i kultury poprzez analizowanie zakresu w jakim zachowanie wielkich małp człekokształtnych uwarunkowane jest kulturowo, ażeby wyjaśnić brak kultury kumulatywnej u tych małp. Implikuje to również badania ontogenezy umiejętności u orangutanów, w tym posługiwanie się narzędziami.
3. Badania ewolucji rozmiaru mózgu u ptaków i ssaków w celu zidentyfikowania głównych sił napędowych ewolucyjnych wzrostów w rozmiarze mózgu. W szczególności analiza korelatów rozmiaru mózgu po stronie historii życiowej.
4. Pytanie dlaczego ludzie stali się tak hiper-kooperatywni, oraz koncentracja na roli reprodukcji opartej na współpracy (CB) jak i kooperatywnego polowania w procesie kształtowania naszej psychiki. W obszarze tym zespół Profesora van Schaika używa innych gatunków stosujących CB, w szczególności pazurkowców w celu testowania predykcji płynących z modelu CB dla ewolucji człowieka.
5. Analiza jak gatunki mogą stać się inteligentne, poprzez rafinowanie i testowanie modelu inteligencji kulturowej. Pierwszy zestaw prób jest rozwojowy. Testowana jest w nim rola środowiska społecznego w nabywaniu umiejętności w środowisku naturalnym i w niewoli. Drugi zestaw prób jest porównawczy, gdzie gatunki są porównywane w odniesieniu do możliwości uczenia społecznego[10].